Apis mellifera Macedonica

MAKEDONSKA MEDONOSNA PCELA (Apis mellifera macedonica)

Asistent m-r Aleksandar UZUNOV1, 2*, prof. d-r Hrisula KIPRIJANOVSKA1,2 , prof. d-r Sreten ANDONOV1,2

1 Fakultet za zemjodelski nauki i hrana – Skopje (www.fznh.ukim.edu.mk)

2 COST Action FA0308 (COLOSS – Prevention of colony losses)

*uzunov@zf.ukim.edu.mk

Najpoznatija, a ujedno i najrasprostranjena, vrsta medonosnih pcela na svetu pretstavlja zapadna medonosna pcela (Apis mellifera L.), koja se karakterise izvanrednim diverzitetom preko svojih 27 podvrsta ili kako odgajivaci pcela vole da koriste termin, rasa. Sve ove podvrste medonosnih pcela, kao rezultat geografske izolovanosti i adaptaciju na specificne i posebne uslove zivotne sredine, razvile su za njih specificne genetske, anatomske, morpholoske, fizioloske i etoloske karakteristike. Nabrojana specificnost, svake pojedine podvrste, daje nam mogucnost da razlikujemo i uporedjujemo medjusebno svaku podvrstu u granicama originalnih regiona rasprostranjivanja (autohtona populacija) ili kako introducirana podvrsta (neautohtona, egzoticna i dr.).

Spomenut diverzitet zapadne medonosne pcele sa svojih 26 podvrsta (Grafikon 1) ima izvanredni znacaj pred se za naucnu javnost, medjutim i za odgajivace medonosnih pcela. Od determiniranih podvrsta u Centralno mediteransku i balkansku grupu (Ruttner, 1988; 1992) spadaju: Kranjska medonosna pcela (A. mellifera carnica), Italijanska medonosna pcela (A. mellifera ligustica), Sicilijanska medonosna pcela (A. mellifera sicula), Grcka medonosna pcela (A. mellifera cecropia) i Makedonska medonosna pcela (A. mellifera macedonica).  

Grafikon 1 26 determinirane podvrste vrste Apis mellifera L. (Prema razlicitim autorima broj podvrsta iznosi do 29)

Kratki pregled dosadasnjih istrazivanja sa morfometriskom i molekularnim metodama

Istoriski gledano determinacija medonosne pcele odvijala se pomocu nekoliko metoda, kao sto su morfometrska analiza pojedinih delova tela, na prvom mestu prestavljenu preko vrednosti duzine, povrsine I uglove krilne nervature. Danas morfometriske analize se izvode pomocu upotrebe specijalno dizajniranih kompjuterskih programa. Najvecu paznju od korsicene metodologije privukle su analize ponasanja ili t.n. etoloske studija, koje I danas imaju znacajnu ulogu pri razlikovanje pojedinih podvrsta medonosnih pcela. Imajuci u vidu danasnji stepen razvoja tehnologije, metode genetske karakterizaciju medonosnih pcela zazimaju glavnu ulogu determinaciju geografske blize ili udaljene populacije.

Prva istrazivanja na makedonskom pcelom, pretezno su bila fokusirana na morfometriske analize krila i noge pcela radililice i trutova (Brother Adam, 1952; Rihar, 1968, 1973, Ifantidis, 1979 i dr.). Imajuci u vidu tadasni stepen razvoja tehnologije i njeno ucesce u nauku najveca paznja posvecivala se kubitalnom indeksu (CI) krila, kao osnovna discriminantna karakteristiku podvidova u vidu zapadne medonosne pcele. Rezultati ovih analiza dale su prve indikacije da na juznom delu Balkanskog poluostrova, gdje pretezno je bila analizirana teritorije Grcke, egzistiraju populacije medonosnih pcela koje pripadaju Carnica grupi.

Prvu ozbiljnu i naucno potkrepenu morfolosku (biometriska) i donekle etolosku determinaciju makedonske medonosne pcele uradio je svetski poznati naucnik Dr. Friedrich Ruttner u 1988 godini, kada ovu podvrstu je imenovao kao Apis mellifera macedonica. Prema Ruttner-u autohtona populacija makedonske pcele prostire se od centralnu Grcku (linija Janina – Kalambaka u blizini Larise), preko cele teritorije Republike Makedonije, veci deo Bugarske i sve do zapadne obale Crnog mora i Ukraine (Skica 1). Prema veci broj autora, na teritoriji Republike Makedonije, makedonska populacija medonosnih pcela  granici se (linija introgresije) sa Kranjskom medonosnom pcelom.  

Skica 1 Karta prostiranja naznacajnih podvrsta medonosnih pcela u Evrope (Prema P. De la Rúa et al., 2009)

Osim navedene inicialne analize, no izvanredno znacajne, koje su bile bazirane na mali broj primeraka na relativno velikom teritoriju Balkanskog poluostrova, nesto kasnije su bile sprovedjene dodatne istrazivanja na populaciju makedonske pcele.

U zadnjih 15-ak godina, na Fakultetu za poljoprivrednih nauka i hrane (FZNH) iz Skopja, sprovedena su vise istrazivanja morfometriskih (Naumovski i sar., 1996; Kiprijanovska i sar., 2000, 2002; Uzunov i sar., 2007), a u zadnje vreme molekularnih i etoloskih karakteristika od strane vise autora (Uzunov i sar., 2008, 2009, 2010). Tako, od 1996 do 2002 godine, sistemski istrazivane su cetiri regiona drzave (Mariovo, Vitac, Vinica i Skoplje) pri cemu CI pcela radilica je koriscen kao diskriminatnu karakteristiku. Vrednosti CI u tih cetiri regiona su se kretala od 2.33 do 2.98, pri cemu najveci broj primeraka nalazila su se izmedju intervala 2.01 i 3.00. Analiza podataka su pokazala siroka distribucija vrednosti po klasama sto je vodilo na zakljucak na izrazeni diverzitet kod istrazivane populaciju medonosnih pcela u Makedoniji. U 2007 godine sprovedjena je sistemska morfometriska analiza krilne nervature (21 karakteristika) kod 1800 primeraka sa sest regiona Makedonije, pri cemu su potvrdjeni prethodniji zakluci o vidljivom diverzitetu populacije. Ipak, najbitniji zaklucak od ovih analiza, bio je fakt da postoji jasna indikacija da na pomenute teritorije dominira populacija A.m.macedonica ili makedonska medonosna pcela.

Zadnjih nekoliko godina sve veci broj istrazivanja svodila se na analize molekularnih i etoloskih karakteristika, pri cemu su rezultati pokazali da su prvicne indikacije tacne da je autohtona populacija medonosnih pcela u Makedoniji, A.m.macedonica. U 2008, 2009 i 2010, u saradnji sa Aarhus Univerzitetom iz Danske, nasa istrazivanja su se fokusirala na molekularnom istrazivanju genomsku DNK preko 25 mikrosatelita kod primeraka sa cele teritorije Makedonije i granicnih regiona u Albaniju i Grckom. Ovi su primerci uporedjeni sa primeraka iz Srbije (Vojvodina), celom Bugarskom i referentinih primerka A.m.carnica iz Slovenije. Rezultate prvih analiza podataka jasno potvrduju dominantnost A.m.macedonica u severnu Grcku, na celoj teritoriji Makedonije i Bugarske, dok populacije medonosnih pcela iz Albanije i posebno iz Vojvodine gravitiraju u pravcu A.m.carnica.

Do slicnih zaklucaka su dosli Stevanovic I sar. (2010) koji su ustanovili, uz pomoc mitohondrijalne DNK, da populacija medonosnih pcela u Makedoniji pripada A. m. macedonica, a da severnije populacije (Srbija i Bosna i Hercegovina) pripadaju A.m.carnica. Prema istom autoru populaciju A.m.macedonica najverovatnije zahvata siru teritoriju nego onu predlozena od strane Ruttner-a. Nesto ranije, na osnovu analize sa mitohondrijalnom DNK, Bouga i sar. (2005) su ustanovili da je populacija medonosnih pcela is Severne Grcke pripadala A.m.macedonica.

Karakteristike makedonske medonosne pcele

Pri poredjivanjem fenotipa makedonske pcele (A.m.macedonica) sa susednim kranjskom pcelom (A.m.carnica) tesko je uociti velike razlike. Najvecu razliku pretstavlja pojavu zute boje na abdominalnim prstenima (Fotografija 1), koje kod makedonske medonosne pcele pojavljuje se cesce medjutim i ne tako redovno. Naime, postoje populacije koje nemaju pojavu zute boje na abdomenu ali se po drugim morfometriskim i genetskim karakteristikama jasno razlikuje od kranjske pcele. Imajuci u vidu da se ove dve geografsko susedne podvrste nalaze u istom C grupom najtocnija determinacija se moze izvesti samo molekularnim analizama. Fenotipske razlike su vece i uocljivije sa druge i geografski distancirane podvrste medonosnih pcela u Evropi. 

Advertisements

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

w

Connecting to %s